Hoe ventileer ik mijn huis in de winter? Lees onze tips

Buiten vriest het, binnen staat de thermostaat op twintig graden en alles wat open kan, gaat dicht. Heel begrijpelijk, want je wil tijdens de winter graag de warmte binnen houden. Toch gaat juist dan de luchtkwaliteit in huis snel achteruit. Het goede nieuws: je huis ventileren in de winter kan prima zonder dat je het koud krijgt of je energierekening flink oploopt. Het draait vooral om slim ventileren, afgestemd op de ventilatie die jij in huis hebt.

In deze blog lees je onder andere waarom goede ventilatie in de winter onmisbaar is en wat je verwarming en airco met de lucht in huis doen. Daarnaast ontdek je waarom de isolatie van je woning bepaalt in welke mate je moet ventileren. Vervolgens nemen we je per ventilatiesysteem mee: van open ventilatieroosters en slim luchten bij natuurlijke ventilatie, tot mechanische ventilatie (systeem C), WTW units (systeem D) en decentrale WTW units. Aan het eind van dit blogartikel weet je precies welke stappen jij kunt zetten voor frisse en tegelijkertijd warme lucht in huis, de hele winter lang.

Waarom is ventileren in de winter zo belangrijk?

In de winter brengen we veel uren binnenshuis door. Dan is het wel zo prettig als het binnen lekker warm is, dus gaat de verwarming vaak omhoog en gaan ramen, deuren en ventilatieroosters juist dicht. Dat houdt de warmte binnen, en spinnen, vliegen en ander ongedierte buiten. Een logische gedachte, maar funest voor je ventilatie! Je sluit namelijk bijna alle openingen af die verse buitenlucht in je huis laten, terwijl je die verse lucht juist nodig hebt voor een gezond binnenklimaat.

Ondertussen gaat het leven binnen gewoon door. Je ademt, kookt, doucht en droogt misschien de was binnen. Al die activiteiten brengen CO2 en waterdamp in de lucht. Zonder verse lucht blijven die stoffen in huis hangen. Het gevolg merk je vaak pas later: een suf gevoel op de bank, slechter slapen, condens op de ramen in de ochtend of zwarte schimmelplekjes in de hoek van de badkamer. Benieuwd welke klachten een slecht geventileerd huis nog meer kan geven? Lees dan onze blog over klachten door slechte ventilatie.

Er is één uitzondering. Heb je een ventilatiesysteem met warmteterugwinning (een WTW-unit), dan regelt dat systeem zelf de toevoer van verse lucht en de afvoer van vervuilde lucht. Ramen en deuren mogen dan gewoon dicht blijven. Verderop in deze blog lees je hoe dat werkt.

Wat doen je verwarming en airco met de lucht in huis?

Verwarmen lijkt een eenvoudig proces: de temperatuur in huis gaat omhoog. Wat veel mensen niet weten, is dat de verwarming geen vocht aan de lucht toevoegt. Koude buitenlucht bevat van zichzelf al weinig waterdamp. Warm je die lucht op, dan daalt de relatieve luchtvochtigheid flink. Daardoor voelt de lucht in huis in de winter vaak droog aan, met droge ogen, een kriebelende keel of statische haren als gevolg. Een relatieve luchtvochtigheid tussen 40 en 60 procent voelt voor de meeste mensen het prettigst.

Tegelijk haalt de verwarming niets uit de lucht weg. De stoffen hieronder blijven in huis hangen, totdat je ze met ventilatie afvoert:

Om deze stoffen en bijbehorende nare geuren snel af te voeren, is goede afzuiging nodig. Maar bij afzuiging hoort ook toevoer: de lucht die je huis verlaat, moet worden aangevuld met verse buitenlucht. Sluit je alle ventilatieroosters, dan kan die verse lucht nergens meer naar binnen. Heb je mechanische ventilatie, dan gaat de ventilatiebox harder werken om toch lucht af te zuigen. Dat hoor je vaak aan een zoemend of fluitend geluid, en de ventilatiebox trekt de lucht dan via kieren onder deuren en langs kozijnen naar binnen.

We snappen goed dat je tijdens koude (winter)dagen de warmte binnen wilt houden en koude tocht wilt beperken. Daarom geven we je in de rest van deze blog nuttige tips om je huis in de winter goed, energiezuinig en zonder kou te ventileren, per ventilatiesysteem.

Luchtvochtigheid in huis verhogen in de winter

Is de lucht in huis te droog? Dan is minder ventileren niet de oplossing, want dan stijgen het CO2-gehalte en de hoeveelheid andere stoffen weer. Beter is om gericht te ventileren: lucht niet langer dan nodig en laat de ventilatie automatisch regelen met een vochtsensor of CO2-sensor. Een paar kamerplanten of een waterbakje aan de radiator helpen een klein beetje. Heb je een WTW-unit, dan zijn er slimmere oplossingen, zoals een enthalpiewisselaar of een WTW-luchtbevochtiger. Die bespreken we verderop in deze blog.

Verwarmen met een airco unit

Steeds meer mensen verwarmen hun huis geheel of gedeeltelijk met een airco. Een moderne split-airco werkt in de winter als warmtepomp en haalt warmte uit de buitenlucht, zelfs als het vriest. Met de hoge gasprijzen van tegenwoordig is dat een aantrekkelijk en tegelijkertijd energiezuinig alternatief voor de cv-ketel, zeker als je zelf stroom opwekt met zonnepanelen. Let op: een airco verwarmt de lucht die al in de ruimte is en voert geen verse buitenlucht aan. Ook als je met een airco verwarmt, blijft ventileren in de winter dus nodig. Hoe je een airco en je ventilatiesysteem het beste laat samenwerken, lees je in onze blog over airco en ventilatie combineren.

Isolatie bepaalt hoe jij moet ventileren

Steeds meer woningen worden beter geïsoleerd, met onder meer spouwmuurisolatie, HR++ glas en kunststof kozijnen met tochtstrips. Fijn voor je energierekening, maar daardoor komt er wel minder frisse lucht vanzelf naar binnen via kieren, naden en oude kozijnen. Hoe beter je woning geïsoleerd is, hoe minder je op deze natuurlijke luchtstroom kunt rekenen. In een goed geïsoleerde woning is een ventilatiesysteem met warmteterugwinning daarom de beste keuze: centraal met één WTW-unit voor het hele huis, of decentraal per ruimte. Zo regel je de toevoer en afvoer van lucht gecontroleerd, zonder dat er warmte verloren gaat.

Hieronder lees je per ventilatiesysteem hoe je in de winter het beste kunt ventileren. Weet je niet zeker welk systeem jij hebt? In onze blog over ventilatiesysteem A, B, C, D en E lees je hoe je hier eenvoudig achter komt.

Natuurlijke ventilatie in de winter: roosters open en slim luchten

Bij natuurlijke ventilatie (systeem A) komt er geen motor of ventilatiekanaal aan te pas. De luchtstroom ontstaat door verschillen in luchtdruk en temperatuur: warme, vervuilde lucht stijgt op en verlaat het huis via openingen hoog in de woning. Daardoor wordt koudere, verse buitenlucht via ventilatieroosters en kieren naar binnen gezogen. Ook wind op de gevel duwt lucht naar binnen. Natuurlijke ventilatie werkt dus alleen als die openingen ook echt open zijn.

Ventilatieroosters open of dicht in de winter?

Laat je ventilatieroosters in de winter open! Dat voelt misschien als warmte weggooien, maar dat valt mee. Koude winterlucht bevat namelijk weinig vocht en is daardoor snel op te warmen. Vochtige, klamme binnenlucht voelt juist kouder aan, waardoor je de thermostaat eerder hoger zet. Tocht het binnen teveel bij harde wind of strenge vorst? Zet de ventilatieroosters dan in een lagere stand, maar sluit ze niet helemaal. Maak de ventilatieroosters ook af en toe schoon, zodat stof de luchtstroom niet blokkeert. Hoe je dat doet, lees je in onze blog over ventilatieroosters schoonmaken.

Hoe lucht ik mijn huis in de winter? Lees onze tips!

Naast open ventilatieroosters helpt luchten om in korte tijd veel vocht en CO2 af te voeren, bijvoorbeeld na het douchen of nadat er visite is geweest. Heb je een WTW-unit, dan is luchten meestal niet nodig. Bij natuurlijke ventilatie werkt luchten in de winter het best kort en krachtig:

• Zet ramen aan twee kanten van het huis tegelijk wijd open, zodat de lucht erdoorheen waait;
• Zet de thermostaat lager zolang de ramen open staan;
• Doe de binnendeuren dicht van kamers die je niet lucht, zodat de warmte daar blijft;
• Laat een raam niet urenlang op een kiepstand staan, want dan koelen de muren en kozijnen rond het raam af en verlies je juist veel warmte.

Het effect: de lucht in de ruimte is binnen een paar minuten ververst, terwijl muren, vloeren en meubels hun warmte vasthouden. Na het sluiten van de ramen is de kamer daardoor snel weer op temperatuur. Lucht je één kamer, dan ververs je alleen de lucht in die kamer. Zet je ramen op de hele verdieping open, dan ververs je de lucht op die hele verdieping in één keer. Deze ruimtes hebben in de winter de meeste baat bij luchten:

Hoe lang luchten in de winter?

Hoe lang je je huis moet luchten in de winter, hangt af van het weer. Het verschil in temperatuur tussen binnen en buiten zorgt voor een snelle luchtstroom: hoe kouder en winderiger het buiten is, hoe sneller de lucht in huis ververst. Bij vorst en wind is 5 minuten vaak al genoeg, op een windstille dag houd je 10 tot 15 minuten aan. Wil je het precies weten? Met een CO2 meter zie je per ruimte hoe het met de luchtkwaliteit gesteld is. Komt de CO2-waarde boven de 1.000 ppm, dan is het tijd om te luchten of de ventilatie hoger te zetten. Hoe een CO2 meter de luchtkwaliteit meet, lees je in onze blog hoe werkt een CO2 meter?

Mechanische ventilatie in de winter (systeem C)

Bij mechanische ventilatie zuigt een ventilatiebox vervuilde lucht af via ventielen in de keuken, de badkamer en het toilet. Op die manier voert de ventilatiebox lucht met veel CO2 of vocht snel af naar buiten. De verse lucht die daarvoor in de plaats komt, stroomt op dezelfde manier binnen als bij natuurlijke ventilatie: via ventilatieroosters in je gevel of kozijnen. Je woning mag goed geïsoleerd zijn, zolang de toevoer van verse lucht maar niet volledig is afgesloten. Omdat de ventilatiebox continu afzuigt, zijn open ventilatieroosters hier extra belangrijk. Zijn ze dicht, dan ontstaat er onderdruk in huis en krijg je de geluidsoverlast en tocht die je eerder in deze blog las.

Mechanische ventilatie uitzetten in de winter? Liever niet

Zet je mechanische ventilatie in de winter nooit uit, ook niet om warmte te besparen. Zonder afzuiging blijven vocht en CO2 in huis hangen, met condens en schimmel als gevolg. Wil je minder warme lucht afzuigen? Zet de ventilatiebox dan op de laagste stand als je niet thuis bent of slaapt. Tijdens het koken en douchen zet je de ventilatiebox juist op de hoogste stand, tot ongeveer een half uur daarna.

Tip: kies voor vraaggestuurde ventilatie

De slimste manier om met mechanische ventilatie in de winter te ventileren, is vraaggestuurd. Sensoren meten dan continu de CO2-waarde of de luchtvochtigheid, en de ventilatiebox past zijn stand daar automatisch op aan. Er wordt alleen extra afgezogen als de lucht daarom vraagt. Omdat je minder warme lucht onnodig afzuigt, komt er via de ventilatieroosters ook minder koude lucht binnen en blijft de warmte langer in huis. Bekijk bijvoorbeeld onze mechanische ventilatie met vochtsensor, of breid je huidige ventilatiebox uit met losse sensoren en regelaars als jouw ventilatiebox dat ondersteunt. Meer weten? Lees onze blog wat is vraaggestuurd ventileren?

Laat je mechanische ventilatie ook goed onderhouden. Schone ventilatieventielen en een schone ventilatiebox zuigen beter af en maken minder geluid. Hoe je dat aanpakt, lees je in onze blog over mechanische ventilatie of een WTW-unit reinigen.

Decentrale WTW: warmte terugwinnen per ruimte

Heb je geen centraal ventilatiesysteem, maar zijn sommige ruimtes in je woning wel goed geïsoleerd? Denk aan een woonkamer met HR++ glas en geïsoleerde muren, terwijl de bovenverdieping nog enkel glas heeft. In zo'n goed geïsoleerde ruimte komt nauwelijks nog verse lucht vanzelf binnen. Een decentrale WTW-unit is dan een handige oplossing. Zo'n compacte unit plaats je in de buitenmuur van de ruimte, zonder ventilatiekanalen door het hele huis. Net als een centrale WTW-unit voert een decentrale WTW-unit vervuilde lucht gecontroleerd af en haalt de unit verse lucht binnen, terwijl de warmte uit de afgevoerde lucht wordt teruggewonnen. Alles over de mogelijkheden lees je in onze blog alles wat je moet weten over decentrale ventilatie.

Zo kom je de winter door, per ventilatiesysteem

Je weet nu hoe je in de winter goed ventileert, zonder kou te lijden of een hoge energierekening te krijgen. Hieronder zie je de belangrijkste adviezen per ventilatiesysteem nog eens bij elkaar:

Sla je het ventileren in de winter over, dan merk je dat vroeg of laat altijd. Vocht slaat neer op koude ramen en muren, schimmel en huisstofmijt krijgen vrij spel en een hoog CO2-gehalte maakt je moe en minder geconcentreerd. Ventileer dus elke dag, ook als het buiten vriest. Twijfel je welke oplossing bij jouw woning past? Onze ventilatie-experts helpen je graag verder.

FAQ

In de FAQ hieronder beantwoorden we de meest gestelde vragen over ventileren in de winter. Heb je een vraag over jouw eigen woning of ventilatiesysteem? Neem gerust contact op met onze klantenservice, we denken graag met je mee.